Share:

गाउँको बाटो कविता -आकाङ्क्षाहरू र निराशा

“पानीको रङ” शीर्षकको कविता सङ्ग्रह, नेपालको प्रसिद्ध लेखक तथा कवि , ऋषि बस्ताकोटीद्वारा रचित हो । यस कविता सङ्ग्रह ज्ञान ज्योति पब्लिकेशनद्वारा प्रकाशित गरिएको हो भने कविता पुस्तकको भाषा सम्पादन मेदनी भण्डारीद्वारा गरिएको हो । पुस्तकको आवरण भने अभि / अल्बर्ट बस्ताकोटीले गर्नु भएको हो । यसमा २० अाेटा कविताहरू सङ्गृहित छन् । यस कविता सङ्ग्रहको पहिलो संस्करण २०८१ मा गरिएको हो । ती २० कविताहरुले दिन खोजेको शिक्षा तथा भाव एउटै भए तापनि (मेरो विचारमा) मलाई सबैभन्दा उत्सुकता जगाउने कविता भनेको “गाउँको बाटो” शीर्षकको कविता हो ।

"गाउँको बाटो" एउटा अत्यन्तै सिर्जनात्मक र सामाजिक परिवेशमा स्थित कविता हो जसले ग्रामीण नेपाली जीवनका आकाङ्क्षाहरू र निराशाहरूलाई समेट्छ । यो कविताले रामचन्द्रको जीवनको इतिहास भन्दछ, जाे शिक्षा, रोजगारी र राम्रो जीवनको खोजीमा आफ्नो गाउँ छोडेर विदेशमा नै आफ्नो समय बिताउँछ र त्यसपछि बुढेसकालमा आफ्नो गाउँ फर्कन्छन् । कविताले विश्वको बौद्धिक, वैज्ञानिक प्रगति र ग्रामीण समाजको जीवन शैलीलाई पनि झल्काउँदछ ।

जहाँ विश्वविद्यालयहरूले ज्ञान र बुद्धिमत्ता बढाउँछन्, गाउँहरू अझै पनि सडक जस्ता आधारभूत पूर्वाधारको विकासको लागि पर्खिरहेका छन् । विश्वव्यापी प्रगति र घरेलु स्थिरता बिचको विकास तथा प्रगतिको असम्भवता बढाउँछ । कवितामा "सडक" शब्दको प्रयोग गरिएको छ, जुन प्रतीकात्मक रूपमा रहेकाे छ, भौतिक सम्बन्ध, आर्थिक अवसर ।

कविताको मुटुमा बसाइँसराइको विषयवस्तु छ । प्रमुख पात्र रामचन्द्र, आफ्नो युवावस्थामा शिक्षा र रोजगारीको खोजीमा आफ्नो जन्मभूमि गाउँबाट निस्कन्छन् । कवितामा प्रस्तुत गरिन्छ कि ,धेरै नेपालीहरूको लागि वैदेशिक रोजगार, शिक्षा वा व्यवसायको लागि विदेश जानु आदर्श हो । पहिलो पङ्क्तिले "विज्ञान र ज्ञान विश्वविद्यालय" लाई "जीवनको विश्वविद्यालय" सँग जोड्छ मेरो विचारमा । जसले सुझाव दिन्छ कि मानिसहरूले शिक्षा जीवनभरि प्राप्त गर्न सक्छन् तर गाउँको वास्तविवास्तविकता अझै पछाडि छ । बसाइँसराइ जीवनमा अवसरकाे खाेजी हाे व्यक्तिहरू सडक लिन बाध्य छन् किनभने तिनीहरूको गाउँले तिनीहरूलाई अरू अवसर प्रदान गर्न सक्षम छैन । चालिस वर्षपछि रामचन्द्रको फिर्ती अस्पष्ट छ । जब उनी आफ्नो व्यक्तिगत खोज पूरा गर्छन्, उनको गाउँको बाटो प्रतीकात्मक रूपमा अपूर्ण रहन्छ । उनको विचारमा मानिसहरू बसाइँसराइ अर्थात् विदेशिएर परिवर्तन भए पनि पछाडि छोडिएका गाउँहरू परिवर्तन हुँदैनन् ।

कविताभरि प्रश्नहरू सोधिएका छन्: के रामचन्द्रका छोराहरूले यो बाटोमा आफ्नो गाडी चलाउने छन् ? के उनका नातिनातिनाहरूले कहिल्यै विकास देख्न पाउने छन् ? यी प्रश्नहरूले पछिल्लाे पुस्ताका गतिशीलता तथा भविष्यका गतिविधिहरूको बारेमा जोड दिन्छ । “सडक” गाउँलेहरूको बाहिरी संसारसँग आफूलाई जोड्ने, आधुनिक युगको हिस्सा बन्ने र राष्ट्रको विकासको हिस्सा बन्ने चाहनाको प्रतीक हो तर बाटो व्यवस्थित छैन भन्ने ढिलाइ र उपेक्षाको प्रतीक बन्छ।

अन्तत: कविता अत्यन्तै भावप्रधान, विचारप्रधान छ । कविले, मेरो विचारमा, नेपाली गाउँको असली अवस्था प्रदान गरिदिनुभएकोमा मलाई निकै राम्रो लग्यो । ‘सडक’ जस्ता प्रतीकात्मक शब्दहरु प्रयोग गरेको पनि मलाई धेरै मन पर्यो । साथै, यति मात्र नभई, कविताको शैलीमा “गाउँकाे वर्तमान अवस्थाकाे कथा व्यथा झल्किने कविता लेख्नुभएकोले पनि मलाई यस लेखनशैली निकै राम्रो र पढ्नको लागि पनि रमाइलो लाग्यो ।