आफ्नाे बारेमा

Paris Jung Khatri

मेरो नाम पेरिस जङ्ग खत्री हो। म सात वर्षको भएँ। मेरो विद्यालयको नाम डियरवाक पोखरा स्कुल हो। मेरो मन पर्ने खेल फुटबल हो। मलाई मन पर्ने रङ रातो हो। मलाई मन पर्ने खानेकुरा मासु र भात हो। मलाई मन पर्ने फलफूल आँप हो। मलाई पढ्न र लेख्न पनि मन पर्छ। मेरो परिवारमा सात जना सदस्य हुनुहुन्छ। म संयुक्त परिवारमा बस्छु। मेरो परिवारका सबै सदस्यले मलाई धेरै माया गर्नुहुन्छ। मेरी फुपू दिदीले मलाई सबैभन्दा बढी माया गर्नुहुन्छ। मलाई मेरो परिवारसँग बस्दा रमाइलो लाग्दछ। मेरो कक्षा शिक्षकको नाम हर्कमाया गुरुङ हो। उहाँले मलाई धेरै माया गर्नुहुन्छ। मैले डियरकवाक पाेखरा स्कुलमा पढ्दा धेरै कुरा सिकेँ। मलाई सबै शिक्षकहरूले धेरै माया गर्नुहुन्छ। मेरो विद्यालय सफा सुन्दर र हरियाली छ।

My Journey From Innocence To Experience

Soraa DWA

My Journey From Innocence To ExperienceHave you ever stood on stage in front of a crowd? I have. On my second day of school, a debate competition was held. At the time, I didn't even know what a debate was. The topic was "Are school uniforms beneficial or not?" I had only looked up the definition of "beneficial" and gathered a few basic facts about school attire.However, the event turned out to be much bigger than I had anticipated. My classmates were practicing hard, constantly glancing at papers filled with carefully written speeches. I had only come prepared with the meaning of one word. Before I could process the situation, my name was called.I stepped onto the stage. Everyone was watching, all the teachers were present, and the only sound I could hear was the pounding of my heart. The sight of the audience, the whirring of the ceiling fan, and the light streaming in from outside things I wanted to ignore. I felt like needles pricking my skin. I wanted to step off the stage, run out of the room, and escape back to yesterday. But I couldn't. I stood straight, recited the few things I had remembered from Google, said "thank you," and left the stage. Everyone clapped, but I knew it wasn't because my speech was good; it was just out of courtesy. That was my first debate and the first time I had ever stood on a stage.A few months later, another debate competition was announced. While copying notes off the whiteboard, a thought hit me: "I have to do well this time. I don't want anyone to think I'm someone who can't speak properly on stage while others excel." The topic was "Reading books is better than reading on a screen." That was the moment my pursuit of redemption began.I started by watching debate videos on YouTube to learn proper technique. When I began writing my speech, I realized the importance of using clear examples and sharp comparisons. I practiced relentlessly every morning before school and every night before bed. I put in every ounce of effort I had.Finally, the day arrived. I was no longer the unprepared student relying on quick Google searches. When my name was called, I walked onto the stage with a microphone in hand. I had assumed that thorough preparation and practice would eliminate my anxiety, but I was wrong. I was even more nervous than the first time.Why? Because the time, effort, and relentless practice had raised the stakes. I was terrified of disappointing myself again; I couldn't bear the thought of failing at something others did so effortlessly. But the only path forward was to deliver what I had rehearsed.The sight of the crowd, the hum of the fan, and the light from outside were identical to the first time. Yet, how I felt was completely different. When the audience applauded this time, I knew it was genuine.After all the debaters finished, the judge stepped forward to announce the winner. A moment later, my name was called.Now, one year later, I am returning to that same competition—this time as the judge.

खेलौना

Avayab Khadka

खेलौना मलाई खेलौना मन पर्छ। मेरो घरमा धेरै खेलौनाहरू छन्। खेलौनाहरू धेरै प्रकारका हुन्छन्। मेरो मन पर्ने खेलौना गाडी हो। हामीले खेलौनाहरू सुरक्षित र सफा राख्नुपर्छ। केटाकेटीहरूले खेलौनासँग खेल्दा धेरै रमाइलो र खुसी महसुस गर्छन्।

फूलहरूको साउती

Aayansh Bista

फूलहरूको साउतीफूलहरूको साउती पुस्तक श्रीश भण्डारीले लेख्नुभएको हो। यो कथाको चित्र देव कोइमीले बनाउनुभएको हो । यस कथाको मुख्य पात्रहरू आर्या र बगैँचामा फुलेका फूलहरू हुन् । यस कथामा आर्या आफ्नो घरमा भएका फूलदानी सजाउनका लागि बगैँचामा फूलहरू टिप्नको लागि जान्छिन् । आर्या आएको देखेर सबै फूलहरू डराउँछन् र दुःखी हुन्छन् । उनीहरू सबैले आ-आफ्ना दुःखहरू भन्छन् । आर्याले लालुपाते फूल टिप्न खोज्छिन् तर उनको हातमा चोपैचोप लाग्छ । त्यसपछि उनी गुलाबको फूल टिप्न जाँदा काँडाले घोचेर रगत आउँछ । उनले फूलहरू आफूसँग रिसाएका छन् कि भनेर सोच्छिन् । आर्या त्यहाँबाट भुइँमा खसेका फूलहरू टिपेर जान्छिन् । यो कथामा फूलहरूलाई टिप्नु हुँदैन ।भुइँमा झरेका फूल टिप्नुपर्छ । फूलहरूलाई टिप्यो भने आफूलाई पनि चोट लाग्न सक्छ भन्ने सन्देश दिएको छ।

नेपालमा आएको विनाशकारी बाढी

Kashvi Satyal

नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीनेपाल प्राकृतिक सुन्दरताले भरिपूर्ण देश हो। यहाँ हिमाल, पहाड, नदी, झरना तथा हरियाली वनजङ्गल प्रशस्त छन्। तर नेपालको यही भौगोलिक बनावटका कारण बाढी, पहिरो र हिमपहिरोजस्ता प्राकृतिक विपत्तिको जोखिम पनि धेरै छ। पछिल्लो समय नेपालमा आएको विनाशकारी बाढीले देशमा ठूलो जनधनको क्षति पुर्‍याएको छ।२०२६ अगस्ट २६ मा नेपालको उत्तरी क्षेत्रमा अचानक ठूलो बाढी आएको थियो। विशेषगरी नेपाल–चीन सीमाना नजिकका हिमाली क्षेत्रमा यसको प्रभाव निकै ठूलो देखिएको थियो। प्रारम्भिक विवरणअनुसार हिमनदी तथा चट्टानको ठूलो भाग खस्दा नदीमा अत्यधिक पानी, माटो, ढुङ्गा र हिउँ मिसिएर शक्तिशाली बाढी आएको थियो।यो बाढी सामान्य वर्षाका कारण आउने बाढीभन्दा फरक थियो। बाढी निकै तीव्र गतिमा आएकाले मानिसहरूलाई सुरक्षित स्थानमा जान पर्याप्त समय मिलेन। नदीको बहाव अचानक बढेपछि नदी आसपासका बस्ती, सडक, पुल तथा अन्य संरचनामा ठूलो क्षति पुगेको समाचारमा उल्लेख गरिएको छ।बाढीका कारण रसुवा तथा आसपासका हिमाली क्षेत्रमा विशेष रूपमा ठूलो असर परेको छ। केही बस्तीका घर तथा अन्य संरचना बगाएको र नदीको स्वरूपसमेत परिवर्तन भएको विवरण सार्वजनिक भएका छन्। यस घटनाले हिमाली क्षेत्रमा बसोबास गर्ने मानिसहरू प्राकृतिक विपत्तिका अगाडि कति जोखिममा छन् भन्ने स्पष्ट देखाएको छ।यस विपत्तिमा ठुलो सङ्ख्यामा मानिसहरूको ज्यान गएको र धेरै मानिस अझै बेपत्ता रहेको प्रारम्भिक विवरणहरू सार्वजनिक भएका छन्। विभिन्न समाचार संस्थाहरूले मृतक तथा बेपत्ताको सङ्ख्या फरक–फरक रूपमा उल्लेख गरेका छन्। उद्धार तथा खोजी कार्य जारी रहेकाले अन्तिम तथ्याङ्क पछि मात्र स्पष्ट हुने सम्भावना छ।बाढीले मानिसको जीवनमा मात्र होइन, भौतिक संरचनामा पनि ठूलो क्षति पुर्‍याएको छ। सडक तथा पुलहरू भत्किएका छन् भने केही विद्युत् तथा जलविद्युत् संरचनामा समेत असर परेको छ। महत्वपूर्ण यातायात मार्ग अवरुद्ध हुँदा उद्धार टोलीलाई प्रभावित क्षेत्रमा पुग्न कठिनाइ भएको छ।बाढीको अर्को ठूलो असर स्थानीय जनजीवनमा परेको छ। घरबार गुमाएका मानिसहरू सुरक्षित स्थानमा जान बाध्य भएका छन्। कतिपय परिवारले आफ्ना आफन्त गुमाएका छन् भने कतिपयले अझै बेपत्ता आफन्तको खोजी गरिरहेका छन्। यस्तो अवस्थामा पीडित मानिसहरूलाई खाना, पानी, कपडा, औषधि तथा अस्थायी बसोबासको आवश्यकता पर्छ।बाढीपछि नेपाल सरकार, सुरक्षा निकाय तथा स्थानीय उद्धार टोलीहरू खोज तथा उद्धार कार्यमा सक्रिय भएका छन्। नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी तथा अन्य सम्बन्धित निकायहरूले प्रभावित क्षेत्रमा उद्धार र राहत पुर्‍याउने प्रयास गरिरहेका छन्। कठिन हिमाली भूगोल तथा क्षतिग्रस्त सडकका कारण उद्धार कार्य भने निकै चुनौतीपूर्ण बनेको छ।यस घटनाले नेपालको भौगोलिक अवस्थाका कारण उत्पन्न हुने जोखिमलाई पनि स्पष्ट रूपमा देखाएको छ। नेपालका धेरै नदीहरू हिमाल तथा पहाडबाट तीव्र गतिमा तलतिर बग्छन्। साँघुरा नदी उपत्यका तथा भिरालो जमिनका कारण माथिल्लो क्षेत्रमा आएको पानी वा पहिरोले तलका बस्तीमा अचानक ठूलो क्षति पुर्‍याउन सक्छ।नेपालमा बाढीको जोखिम मनसुनको समयमा अझ बढ्ने गर्छ। सामान्यतया जुनदेखि सेप्टेम्बरसम्म हुने मनसुनले नेपालको अधिकांश वार्षिक वर्षा गराउँछ। अत्यधिक वर्षाका कारण नदीमा पानीको मात्रा बढ्ने तथा पहाडी क्षेत्रमा पहिरो जाने सम्भावना पनि हुन्छ।बाढीको जोखिमलाई अहिले जलवायु परिवर्तनसँग पनि जोडेर हेर्न थालिएको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार विश्वव्यापी तापक्रम वृद्धिले हिमनदी, हिउँ तथा उच्च हिमाली क्षेत्रमा रहेको जमिनलाई अस्थिर बनाउन सक्छ। यसले हिमपहिरो, हिमताल फुट्ने बाढी तथा अन्य आकस्मिक विपत्तिको जोखिम बढाउन सक्छ। यद्यपि कुनै एउटा घटनालाई जलवायु परिवर्तनकै कारण भएको हो भनेर निश्चित गर्न थप वैज्ञानिक अध्ययन आवश्यक हुन्छ।यस बाढीले नेपालको विपद् पूर्वतयारी प्रणालीलाई अझ बलियो बनाउनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ। नदीको पानीको सतह निगरानी गर्ने प्रणाली, मौसम पूर्वानुमान, हिमनदी तथा हिमतालको नियमित निरीक्षण र समयमै चेतावनी दिने व्यवस्था प्रभावकारी हुनुपर्छ। समयमै सूचना पाएमा जोखिमयुक्त क्षेत्रका धेरै मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा सार्न सकिन्छ।बाढीबाट बच्न सर्वसाधारणले पनि सावधानी अपनाउनुपर्छ। नदी किनारमा घर बनाउँदा जोखिमको उचित मूल्याङ्कन गर्नुपर्छ। लगातार भारी वर्षा भइरहेका बेला नदी, खोला तथा पहिरोको जोखिम भएका क्षेत्रमा अनावश्यक रूपमा जानु हुँदैन। सरकारी चेतावनी तथा उद्धार निकायका निर्देशनलाई गम्भीरतापूर्वक पालना गर्नुपर्छ।बाढीले वातावरणमा पनि नकारात्मक असर पार्छ। बाढीसँगै बगेर आएको माटो, ढुङ्गा तथा फोहोरले नदी र वरपरका क्षेत्रलाई प्रदूषित गर्न सक्छ। वनजङ्गल, खेतीयोग्य जमिन तथा वन्यजन्तुको बासस्थानमा समेत क्षति पुग्न सक्छ। त्यसैले विपत्तिपछि मानिसहरूको पुनःस्थापनासँगै वातावरण संरक्षणमा पनि ध्यान दिन आवश्यक छ।यस विपत्तिले नेपाली समाजमा एकता र सहयोगको महत्त्व पनि देखाएको छ। प्राकृतिक विपत्तिको समयमा छिमेकी, स्थानीय समुदाय, सुरक्षा निकाय, स्वास्थ्यकर्मी तथा विभिन्न सङ्घसंस्थाहरूले एकअर्कालाई सहयोग गर्नुपर्छ। पीडित परिवारलाई राहत उपलब्ध गराउनुका साथै आवश्यक मानसिक तथा सामाजिक सहयोग पनि प्रदान गर्नुपर्छ।बाढीपछि पुनर्निर्माण गर्नु सजिलो काम होइन। भत्किएका सडक तथा पुल पुनःनिर्माण गर्न ठूलो आर्थिक स्रोत आवश्यक पर्छ। घर, विद्यालय, स्वास्थ्य चौकी, विद्युत् आयोजना तथा खानेपानीका संरचना पुनःस्थापना गर्न पनि लामो समय लाग्न सक्छ। त्यसैले सरकारले तत्काल राहतसँगै दीर्घकालीन पुनर्निर्माणको योजना बनाउनुपर्छ।नेपालजस्तो हिमाली देशमा प्राकृतिक विपत्तिको जोखिमलाई पूर्ण रूपमा हटाउन सम्भव नहुन सक्छ। तर वैज्ञानिक अध्ययन, उचित योजना, सुरक्षित बस्ती विकास, प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली तथा जनचेतनाका माध्यमबाट विपत्तिबाट हुने क्षति धेरै कम गर्न सकिन्छ। विपत्ति आउनुअघि नै तयारी गर्नु विपत्ति आएपछि मात्र उद्धार गर्नुभन्दा धेरै प्रभावकारी हुन्छ।अन्त्यमा, नेपालमा आएको यो विनाशकारी बाढी हामी सबैका लागि गम्भीर चेतावनी हो। यस घटनाले प्राकृतिक शक्तिका अगाडि मानिसको कमजोरी देखाउनुका साथै राम्रो तयारी र सावधानीको आवश्यकता पनि सम्झाएको छ। बाढीमा ज्यान गुमाउनेहरूप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली तथा प्रभावित परिवारप्रति गहिरो सहानुभूति व्यक्त गर्दै भविष्यमा यस्ता विपत्तिबाट कमभन्दा कम क्षति हुने गरी नेपालले आफ्नो विपद् व्यवस्थापन प्रणाली अझ बलियो बनाउनुपर्छ।

पुस्तक समीक्षाः रोल नम्बर एक

Praneesha Shrestha

पुस्तक समीक्षाः रोल नम्बर एकपरिचय: ‘रोल नम्बर एक’ राधा पौडेलले लेख्नुभएको पुस्तक हो । यो पुस्तकमा उहाँको बाल्यकाल र विद्यालय जीवनका अनुभवहरू लेखिएका छन् । पढाइमा अगाडि बढ्ने चाहना र समाजले केटीहरूलाई फरक व्यवहार गर्ने कुरा यसमा देखाइएको छ । पुस्तकले मेहनत, साहस र आत्मविश्वासको महत्त्व बताउँछ।पात्रहरू:१.राधा पौडेल२.आमा३.दिदीहरू / भाइबहिनीहरू४.विद्यालयका साथीहरू र शिक्षकहरू५.गाउँका मानिसहरूकथावस्तु:‘रोल नम्बर एक’ राधा पौडेलले लेखेको प्रेरणादायी पुस्तक हो । यस पुस्तकमा उनले आफ्नो बाल्यकाल र विद्यालय जीवनका अनुभवहरू लेखेकी छन् । सानो उमेरदेखि नै राधा पढाइप्रति धेरै रुचि राख्थिन् । उनलाई किताब पढ्न, नयाँ कुरा सिक्न र कक्षामा राम्रो गर्न मन पर्थ्यो । त्यो समय समाजमा केटीहरूलाई धेरै कम अवसर दिइन्थ्यो । घरको काम, समाजको सोच र विद्यालयको वातावरणले गर्दा केटीहरूको पढाइमा बाधा आउँथ्यो । विद्यालयमा केटाहरूलाई अगाडि राखिने चलन थियो र केटीहरूलाई कम महत्त्व दिइन्थ्यो । राधाले पनि यस्ता समस्या भोग्नुपर्‍यो । विद्यालयमा राधा धेरै अनुशासित थिइन् । उनी शिक्षकको कुरा ध्यान दिएर सुन्थिन् र समयमै गृहकार्य गर्थिन् । साथीहरू खेलिरहेका बेला पनि उनी पढाइमा ध्यान दिन्थिन् । कहिलेकाहीँ उनलाई निराश पनि लाग्थ्यो तर आमाको सहयोग र आफ्नै आत्मविश्वासले उनलाई अगाडि बढ्न मद्दत गर्‍यो । धेरै मिहिनेत र धैर्यपछि राधाले कक्षामा पहिलो स्थान हासिल गरिन् । उनलाई ‘रोल नम्बर एक’ भनियो । यस सफलताले उनलाई अझै मेहनत गर्न प्रेरणा दियो । उनले बुझिन् कि केटी भए पनि आफूले चाहेको लक्ष्य हासिल गर्न सकिन्छ। यो पुस्तकले विद्यार्थीहरूलाई पढाइको महत्त्व, आत्मविश्वास, धैर्य र समानताको पाठ सिकाउँछ ।

मसान नाटकः नारीपीडाको सशक्त प्रस्तुति

Sadhvi Aryal

मसान नाटकः नारीपीडाको सशक्त प्रस्तुति १. विषय परिचय :गोपालप्रसाद रिमालद्वारा लिखित ‘मसान’ नेपाली नाटक साहित्यको महत्त्वपूर्ण सामाजिक तथा यथार्थवादी नाटक हो। यस नाटकले तत्कालीन नेपाली समाजमा विद्यमान पुरुषप्रधान सोच, नारीमाथि हुने अन्याय, अत्याचार तथा महिलाको स्वतन्त्र अस्तित्वमाथिको नियन्त्रणलाई मुख्य विषय बनाएको छ। नाटकमा तत्कालीन समाजमा जन्म, विवाह, सन्तान प्राप्तिको चाहना, घरझगडा, तीर्थयात्रा, नोकरचाकर, मृत्यु तथा घर छाड्ने प्रवृत्तिजस्ता सामाजिक अवस्थालाई यथार्थ रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।‘मसान’को मूल समस्या नारीलाई स्वतन्त्र व्यक्तिका रूपमा नभई पुरुषको इच्छा र सन्तान प्राप्तिको साधनका रूपमा हेर्ने पुरुष प्रधान मानसिकतासँग सम्बन्धित छ। नाटककी प्रमुख पात्र युवतीमाथि कृष्णले गरेको अन्याय, सन्तान नहुने अवस्थालाई लिएर उसलाई दोषी ठहराउने प्रवृत्ति तथा दोस्रो विवाह गर्ने निर्णयले तत्कालीन समाजमा महिलाले भोग्नुपरेको पीडालाई उजागर गरेको छ। यसरी ‘मसान’ केवल एउटा परिवारको कथा नभई तत्कालीन नेपाली समाजमा नारीको अवस्था र अधिकारको प्रतिनिधि कथा बनेको छ।२. विषयवस्तु:-‘मसान’ नाटकको मुख्य विषय नारीमाथि हुने अन्याय, शोषण र पुरुषप्रधान सामाजिक संरचनाको विरोध हो। नाटकमा कृष्ण, युवती र दुलही मुख्य पात्रका रूपमा प्रस्तुत भएका छन्। यी पात्रमार्फत लेखकले पुरुषप्रधान समाजका विभिन्न पक्षलाई उजागर गरेका छन्। कृष्ण शिक्षित तथा आधुनिक देखिए पनि व्यवहारमा स्वार्थी, गैरजिम्मेवार र पुरुषवादी मानसिकताबाट ग्रसित पात्र हो। उसले युवतीलाई प्रेम गरे पनि सन्तान प्राप्तिको इच्छालाई प्रेमभन्दा माथि राख्छ। युवतीलाई सन्तान नहुने औषधि खुवाएर उसको मातृत्वको अधिकारबाट वञ्चित गर्छ। युवतीले आफ्नै कमजोरीका कारण सन्तान नभएको ठानेर लामो समयसम्म वास्तविकता बुझ्न सक्दिन।पछि कृष्णले अर्को विवाह गर्छ र दुलहीबाट सन्तान प्राप्त गर्छ। यस घटनाले युवतीको जीवनमा थप पीडा ल्याउँछ। दुलही गर्भवती हुँदा उसले उचित स्याहार पाउन नसक्नु र अन्ततः सुत्केरी अवस्थामा मृत्यु हुनु पनि पुरुषप्रधान तथा गैरजिम्मेवार पारिवारिक व्यवस्थाको परिणामका रूपमा देखिन्छ। नाटकमा युवतीको चरित्र विशेष महत्त्वपूर्ण छ। सुरुमा ऊ अन्याय सहने, भावुक र सहनशील देखिए पनि पछि कृष्णले आफूलाई गरेको अपराध थाहा पाएपछि ऊ विद्रोहमा उत्रिन्छे। आफ्ना अधिकार र अस्तित्वको खोजी गर्दै अन्ततः घर छाड्ने निर्णय गर्छे। यसबाट नारीमा उत्पन्न हुने चेतना, आत्मसम्मान र स्वतन्त्रताको चाहनालाई लेखकले प्रभावकारी रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। दुलही पनि नारीपीडाको अर्को प्रतिनिधि पात्र हो। उसले विवाहपछि पत्नीको रूपमा आफ्नो अधिकार र सम्मान पूर्ण रूपमा प्राप्त गर्न सक्दिन। सन्तान जन्माएपछि पनि उसको अवस्था सुरक्षित हुँदैन। यसरी युवती र दुलही दुवै पात्रले पुरुषप्रधान समाजमा महिलाले भोग्नुपरेका फरक फरक पीडालाई प्रतिनिधित्व गर्छन्।३. आलाेचनात्मक विश्लेषण / पुस्तकप्रति मेराे दृष्टिकाेणमेरो दृष्टिकोणमा ‘मसान’ अत्यन्त प्रभावशाली सामाजिक यथार्थवादी नाटक हो। गोपालप्रसाद रिमालले यस नाटकमार्फत तत्कालीन नेपाली समाजमा नारीले भोग्नुपरेका पीडा, अपमान र अन्यायलाई केवल भावनात्मक रूपमा नभई सामाजिक समस्याका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्। नाटकको सबैभन्दा बलियो पक्ष यसको नारीवादी चेतना हो, जसमा युवतीको चरित्र सुरुमा पीडित र सहनशील भए पनि अन्त्यतिर अधिकार र स्वतन्त्रताका लागि विद्रोह गर्ने पात्रका रूपमा विकसित हुन्छ। यसले नारीलाई केवल घरपरिवारमा सीमित राख्ने सोचको विरोध गर्दै युवतीले आफ्नो अस्तित्व र आत्मासम्मानको खोजी गर्दै घर छाड्नु नाटकको महत्त्वपूर्ण विद्रोही पक्षका रूपमा देखिन्छ।त्यसै गरी, कृष्णको चरित्रमार्फत लेखकले पुरुषप्रधान समाजको विरोधाभास देखाएका छन्, जहाँ कृष्ण आफैँलाई शिक्षित र आधुनिक ठान्छ तर व्यवहारमा युवतीको जीवन, शरीर र मातृत्वमाथि नियन्त्रण गर्न खोज्छ। दुलहीको मृत्युले पनि नाटकको सामाजिक सन्देशलाई अझ गम्भीर बनाउँदै महिलाप्रति समाज र परिवारको गैरजिम्मेवार दृष्टिकोण उजागर गर्छ। विवाह, बहुविवाह, सन्तान प्राप्तिको चाहना र महिलामाथिको नियन्त्रणजस्ता विषयको यथार्थपरक प्रस्तुति भएकाले ‘मसान’ आज पनि सान्दर्भिक छ। यद्यपि केही घटनाहरू अत्यन्त दुःखान्त र भावनात्मक भएकाले समस्या समाधानभन्दा समस्याको गम्भीरता बढी देखिए पनि यही पक्षले पाठकलाई सामाजिक कुरीतिबारे गहिरो रूपमा सोच्न बाध्य बनाउँछ।४. निष्कर्ष र सिफारिस मसान नाटक नेपाली समाजमा विद्यमान पुरुषप्रधान सोच र त्यसबाट सिर्जित नारीपीडाको सशक्त प्रस्तुति हो। कृष्ण, युवती र दुलहीका माध्यमबाट गोपालप्रसाद रिमालले नारीमाथि हुने शोषण, अन्याय, बहुविवाह, मातृत्वमाथिको नियन्त्रण, पारिवारिक उपेक्षा तथा महिलाको अस्तित्वलाई गौण ठान्ने प्रवृत्तिको आलोचना गरेका छन्। नाटकमा युवतीले भोगेको पीडा र अन्त्यमा गरेको विद्रोहले महिलालाई आफ्नो अधिकार र स्वतन्त्रताका लागि आवाज उठाउन प्रेरित गर्छ। दुलहीको दुःखद मृत्युले महिलालाई केवल सन्तान जन्माउने माध्यमका रूपमा हेर्ने सामाजिक सोच कति अमानवीय हुन सक्छ भन्ने देखाउँछ। यसरी मसानले नारीको सम्मान, समानता, स्वतन्त्रता र आत्मनिर्णयको आवश्यकतालाई स्पष्ट रूपमा स्थापित गरेको छ।मसान जस्तो सामाजिक चेतनामूलक नाटकलाई विद्यालयमा अध्ययन गराउनु उपयोगी हुन्छ। यसबाट विद्यार्थीहरूले साहित्यिक ज्ञानसँगै लैङ्गिक समानता, मानव अधिकार, महिला अधिकार र सामाजिक न्यायका विषयमा पनि ज्ञान प्राप्त गर्न सक्छन्। त्यस्तै, वर्तमान समाजमा पनि महिलामाथि हुने विभेद तथा हिंसाका विभिन्न रूप देखिने भएकाले मसानको सन्देश सान्दर्भिक छ। परिवारमा छोरा र छोरीबिच समान व्यवहार गर्ने, महिलाको निर्णयलाई सम्मान गर्ने, विवाह तथा मातृत्वलाई महिलाको बाध्यता नबनाउने र महिलालाई शिक्षा तथा आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर बनाउने वातावरण निर्माण गर्नुपर्छ।अन्ततः, मसानले दिएको मुख्य सन्देशलाई आत्मसात् गर्दै नारीलाई भोग्या वस्तु होइन, समान अधिकार र स्वतन्त्र अस्तित्व भएको मानवका रूपमा सम्मान गर्ने समाज निर्माण गर्नुपर्छ। यही नै यस नाटकको मूल उद्देश्य र आजको समाजका लागि यसको महत्त्वपूर्ण सिफारिस हो।