Share:

पुरु लम्सालको नाटक "नौगेडी" नेपाली साहित्यभित्र सामाजिक यथार्थवादको उत्कृष्ट नाटकहरूमध्ये एक हो । यसले जातीय व्यवस्था, लैङ्गिक विभेद, गरिबी र सामाजिक अपरिवर्तनशीलताको विषयलाई सटिक भाषा र प्रभावकारी, भावनात्मक प्रस्तुतीकरणमा देखाउँछ। यदि कुनै नाटकलाई जटिल सामाजिक सन्देशलाई सरल भाषामा रूपान्तरण गरी गहिरो, चलायमान र अर्थपूर्ण प्रभाव दिन सक्ने उदाहरणका रूपमा उल्लेख गर्नुपरेको खण्डमा, लम्सालको यो नाटक नै हुने छ। यो नाटकले समाजको पीडा र मानवताको गहिरो पतनले श्रोतालाई अनावश्यक रूपमा भावुक बनाउँछ।

च्यान्टे एक प्रकारको शान्त र गम्भीर स्वभावको मान्छे हो, जसले प्रेमलाई मौनता र कठोर परिश्रमको माध्यमबाट व्यक्त गर्छ, जीवनले बारम्बार हान्दा पनि नझुक्ने किसिमले । जब ऊ आफ्नो श्रीमतीलाई सुनको नौगेडी दिन्छ, त्यो कुनै विलासिता होइन, बरु माया, इज्जत, परिश्रम र समर्पणको प्रतीक हो, जुन उसले भन्छ कि यसले उसलाई अझ पीडित बनाउने छ। त्यसैले, नौगेडी च्यान्टेले मनमायालाई गरेको प्रेमको प्रतिनिधित्व हो । यो व्यक्तिगत क्षणले सबै सहानुभूति एउटा उद्गारमा परिणत गर्छ।

त्यसैगरी, मनमाया केवल पीडित पात्र होइनन्, उनी बलियो आत्मा भएकी महिला हुन्, जसले आफूमाथि सम्मानको मुखौटा लगाएर अरूको सामना गर्न खोज्छिन्। उनलाई सन्तान नजन्माएको आरोपमा सार्वजनिक रूपमा गाली र कुटपिट गरिन्छ तर के यसले भन्न खोजेको हो कि महिला केवल बच्चा जन्माउनकै लागि मूल्याङ्कन गरिन्छिन् ? उनले आफ्नो समुदायमा अर्को पुरुषसँग बच्चा पाउने उद्देश्यले गएको कुरा उनी स्वयंको इच्छा होइन, बरु सामाजिक अपमान र दबाबको परिणाम हो । यसले पाठकलाई समाजको निर्दयता झनै चकित पार्छ र उनी किन यति धेरै पीडित भइन् भन्ने कुरालाई बुझ्न सजिलो बनाउँछ।

यस नाटकलाई विशेष बनाउने मुख्य पक्ष संवाद शैली हो। संवादमा प्रयोग भएको भाषा सरल, जीवन्त र यथार्थपरक छ । यसको प्राकृतिक प्रस्तुतीकरणले पढ्दा कृत्रिम लाग्दैन । स-साना संवादहरू पनि पात्रहरूको सामाजिक, सांस्कृतिक र भावनात्मक अवस्थालाई उजागर गर्छन् । उदाहरणका लागि, मनमाया भन्छिन्, “कहिलेकाहीँ ... कहिलेकाहीँ लाग्छ, म मान्छे नै होइन जस्तो ।" त्यो केवल उनको मानसिक अवस्था होइन, हजारौँ महिलाको सामाजिक अवस्था पनि प्रकट गर्छ । त्यसैले, यो लेखनले केवल पढ्ने वा अभिनय हेर्ने अनुभव होइन, भावनात्मक रूपमा महसुस गराउने अनुभूति दिन्छ।

सामाजिक सन्देश नेपाली समाजको यथार्थबाट निस्किएको हो, जुन दलित पात्रहरू च्यान्टे र मनमायाद्वारा प्रस्तुत हुन्छ । यस्ता हजारौँ पात्रहरू हरेक वर्ष यस प्रणालीको भाग बन्छन् । उनीहरू करोडौँ पीडित र गरिबहरूको प्रतिनिधित्व गर्छन् । त्यसैले, उनीहरूको यथार्थ नै उनीहरूको कथा हो जुन सामूहिक सामाजिक कथा पनि हो । आजको युगमा पनि वर्ग, जात र लिङ्गको आधारमा विभेद हुन्छ। त्यसैले यो नाटक ती असमानता विरुद्धको आवाज हो। यो सामाजिक नाटक हो जसले सामाजिक सन्देश दिन्छ।

नाटकको अन्त्य दु:खद छ। मनमायाको मृत्यु एक्लोपनको होइन । उनले हजारौँ पीडितहरू, अपमानितहरू, सम्मानपूर्वक बाँच्न नपाउनेहरूको प्रतिनिधित्व गर्छिन् । त्यसैले, यस्तो अन्त्यले पाठकलाई मौनतामा पुर्‍याउँछ किनकि यो अन्त्य होइन; यो परिवर्तनको आह्वान हो । यो साहित्यिक बहस हो, जसले समाजको निर्ममता देखाउँछ र पाठकलाई पुनः विचार गर्न प्रेरित गर्छ। यसले यस्ता घटनाहरू बारम्बार हुने कुरालाई समाजको घातक रोगका रूपमा देखाउँछ।

“नौगेडी नाटक”ले धेरै शिक्षाहरू दिन्छ। यसले प्रेम भनेको दिनु हो भन्ने होइन; प्रेम भनेको सजाउनु पनि होइन। प्रेम भनेको अर्कोको इच्छा, भावना र अस्तित्वलाई सम्मान गर्नु हो, जुन च्यान्टेले फूल होइन, साथ दिएर देखाउँछ। त्यस्तै, नाटकले देखाउँछ कि सबै सामाजिक अपेक्षाहरू राम्रोको लागि हुँदैनन्; कहिलेकाहीँ, तिनले मानिसहरूलाई आफ्नै इच्छाविरुद्ध बाँच्न बाध्य बनाउँछन् । जबसम्म मानसिकता परिवर्तन हुँदैन, च्यान्टे र मनमायाको कथा बारम्बार दोहोरिरहन्छ।

यो नाटक किशोर/विद्यार्थी/युवाहरूका लागि सान्दर्भिक छ किनभने उनीहरू सामाजिक यथार्थका सम्भावित परिवर्तनकर्ता हुन् । यो नाटकले उनीहरूको सशक्त मस्तिष्कलाई यस्तो स्तरमा छुन्छ कि उनीहरूले केवल दुःखी मात्र नभई, सोच्न थाल्छन् कति कठोर र विभेदपूर्ण संसार छ, जसलाई परिवर्तनको आवश्यकता छ।