Share:

जीवनको साँझ

समयको गति कति तीव्र हुन्छ भन्ने कुरा मानिसले तब मात्र महसुस गर्छ जब उसले ऐनामा आफ्नो अनुहारमा खुम्चिएका रेखाहरू र कपालमा फुलेका रौँहरू देखिन थाल्छ । हिजो अस्ति जस्तो लाग्छ, म स्कुलको चौरमा साथीहरूसँग दौडिरहेको थिएँ । आमाको हातको तातो भात खान घरतिर हतारिरहेको थिएँ तर आज, हेर्दाहेर्दै जीवनको लामो बाटो हिँडेर यहाँ आइपुगेको छु । उमेर ढल्किनु वा बुढो हुनु भनेको केवल शारीरिक परिवर्तन मात्र होइन रहेछ, यो त जीवनलाई हेर्ने दृष्टिकोण, अनुभवहरूको सँगालो र भावनाहरूको एक बेग्लै संसार रहेछ ।

उमेर बढ्दै जाँदा सबैभन्दा पहिले देखिने परिवर्तन शरीरमा नै हुन्छ । जोस र जाँगरले भरिएको त्यो जवानी, जहाँ पहाड फोड्न सक्ने आँट हुन्थ्यो, आज भर्‍याङका खुड्किलाहरू चढ्दा पनि सास फुल्ने अवस्थामा आइपुगेको छ । छालामा देखिएका चाउरीहरू केवल बुढ्यौलीका सङ्केत होइनन् । यी त जीवनका आरोह-अवरोह, हाँसो र रोदनका साक्षी हुन् । हरेक चाउरीले एउटा कथा बोकेको हुन्छ । घुँडा दुख्नु, आँखा कम देख्नु वा कान कम सुन्नुलाई धेरैले कमजोरी ठान्छन् तर मैले यसलाई प्रकृतिको एउटा सङ्केतको रूपमा लिएको छु । अब, बाहिरी कोलाहल कम सुन्ने र आफ्नो भित्री मनको आवाज बढी सुन्ने, बाहिरी संसार कम हेर्ने र आफैँभित्रको संसार चिहाएर हेर्ने ।

सुरुसुरुमा त मलाई पनि ऐनामा देखिने यो नयाँ मान्छे स्वीकार गर्न गाह्रो भएको थियो । कपालमा लागेको सेतो रङ छोप्न म धेरै पटक कृत्रिम रङहरूको सहारा लिन्थेँ । तर बिस्तारै मैले बुझेँ, यो सेतो रङ त अनुभवको प्रतीक हो । यो त घाम र पानीले खारिएर आएको प्रमाण हो । आज मलाई मेरो यो रुपसँग कुनै गुनासो छैन, बरु एक किसिमको गौरव महसुस हुन्छ कि मैले जीवनका यति धेरै वसन्तहरू पार गरेर आएको छु ।

जवानीमा हामी धेरै कुरामा प्रतिक्रिया जनाउँछौँ । साना साना कुरामा रिसाउने, चित्त दुखाउने वा बहस गर्ने बानी हुन्छ तर उमेर ढल्किँदै जाँदा मानिसमा एक किसिमको गम्भीरता र शान्ति आउँदो रहेछ । हिजो जुन कुराले मलाई रातभरि निदाउन दिँदैनथ्यो, आज ती कुराहरू मलाई सामान्य लाग्छन् । मैले बुझेको छु कि सबै लडाइँ जित्न आवश्यक छैन र सबै बहसमा आफ्नो जित हुनुपर्छ भन्ने छैन । कहिलेकाहीँ हार्नुमा पनि जित हुन्छ र मौन बस्नुमा पनि ठुलो उत्तर लुकेको हुन्छ ।

पहिले सफलताको मापन पैसा, पद र प्रतिष्ठामा गरिन्थ्यो । कसले कति कमायो, कसको घर कत्रो छ भन्ने कुराले महत्त्व राख्थ्यो तर आज जीवनको यो मोडमा आइपुग्दा लाग्छ, वास्तविक सम्पत्ति त मनको शान्ति, परिवारको माया र केही असल साथीभाइहरू रहेछन् । जब राति ओछ्यानमा पल्टिँदा मनमा कुनै छटपटी हुँदैन र गहिरो निद्रा पर्छ, त्यो भन्दा ठुलो सुख अरू केही रहेनछ । उमेरले मलाई यो सिकाएको छ कि खुसी बाहिरी वस्तुमा होइन, आफ्नै सन्तुष्टिमा निर्भर हुन्छ ।

उमेर बढ्दै जाँदा सम्बन्धहरूलाई हेर्ने नजर पनि फेरिँदो रहेछ । छोराछोरीहरू हुर्किएर आफ्नै संसारमा व्यस्त हुन्छन् । हिजो जसलाई औँला समातेर हिँड्न सिकाएको थिएँ, आज उनीहरू आफ्नै पखेटा फिँजाएर उड्न चाहन्छन् । यो देख्दा मनमा थोरै एक्लोपन र रिक्तता त महसुस हुन्छ तर यसलाई सकारात्मक रूपमा लिँदा यो आफैँलाई चिन्ने एउटा अवसर पनि हो ।

नयाँ पुस्तासँगको सम्बन्धमा कहिलेकाहीँ खाडल महसुस हुन्छ । उनीहरूको प्रविधि, उनीहरूको सोच्ने तरिका र हाम्रो परम्परागत मूल्य मान्यताबिच द्वन्द्व हुन्छ । मैले सिकेको छु कि उनीहरूलाई आफ्नो बाटोमा हिँड्न दिनुपर्छ । हामीले त केवल उनीहरू लड्दा सहारा दिने हो, उनीहरूको बाटो नै हामीले हिँडिदिनु हुँदैन । नातिनातिनीहरूको तोते बोली सुन्दा लाग्छ, जीवन फेरि सुरु भएको छ । उनीहरूसँग खेल्दा म आफ्नो बुढ्यौली बिर्सन्छु र फेरि त्यही बाल्यकालमा फर्कन्छु । यो चक्र नै जीवनको सबैभन्दा सुन्दर पक्ष रहेछ ।

बुढ्यौलीको सबैभन्दा ठुलो चुनौती भनेको एक्लोपन हो । समकालीन साथीभाइहरू बिस्तारै बिदा हुँदै जान्छन् । जीवनसाथीको साथ छुट्न सक्छ । यस्तो बेलामा मानिसलाई नितान्त एक्लो महसुस हुन्छ । तर यही एकान्तले नै मानिसलाई अध्यात्म र आत्मचिन्तनतर्फ डोर्‍याउँछ । म हिजोआज धेरै समय प्रकृतिसँग बिताउन रुचाउँछु । बगैँचामा फुलेका फूलहरू, बिहानीको सूर्योदय र चराचुरुङ्गीको आवाजमा मलाई ईश्वरको उपस्थिति महसुस हुन्छ ।

मृत्यु, जसको नाम सुन्दा जवानीमा डर लाग्थ्यो, अब त्यो एउटा विश्राम जस्तो लाग्न थालेको छ । जसरी दिनभरि काम गरेपछि राति निद्रा प्यारो लाग्छ, त्यसरी नै जीवनभरको लामो यात्रापछि मृत्यु पनि एउटा शान्त गन्तव्य हो भन्ने बोध भएको छ । यो बोधले मनबाट मृत्युको भय हटाएर वर्तमानलाई अझ रमाइलो गरी बाँच्न प्रेरित गरेको छ ।

अन्त्यमा, उमेर ढल्किनु भनेको सकिनु होइन, यो त पूर्ण हुनु हो । जसरी एउटा फल पाकेपछि मात्र गुलियो र रसिलो हुन्छ, मानिस पनि उमेर र अनुभवले पाकेपछि मात्र पूर्ण हुन्छ । बुढ्यौली जीवनको त्यो साँझ हो, जुन दिउँसोको चर्को घामभन्दा धेरै शीतल र शान्त हुन्छ । केही गुमाउनु त पक्कै पर्छ, शारीरिक शक्ति, सुन्दरता वा स्मरणशक्ति तर त्यसको बदलामा पाइने अनुभव, धैर्यता र विवेकको तुलनामा ती गुमाएका कुराहरू नगन्य छन् ।

त्यसैले, मलाई मेरो बढ्दो उमेरप्रति कुनै गुनासो छैन । म मेरो चाउरी परेको गाला, फुलेको कपाल र कामेका हातहरूलाई प्रेम गर्छु । किनकि यिनैले मेरो अस्तित्वको कथा भनिरहेका छन् । म अहिले जीवनको सबैभन्दा सुन्दर चरणमा छु, जहाँ मलाई कसैसँग प्रतिस्पर्धा गर्नु छैन, कसैलाई प्रमाणित गरेर देखाउनु छैन । म मात्र म भएर बाँच्न पाएको छु । यही नै बुढ्यौलीको सबैभन्दा ठुलो उपहार हो ।