Share:

पुस्तक समीक्षा :

मानव जीवनकाे यथार्थ पक्षकाे चित्रण : भग्न प्रेमशाला

१. विषय प्रवेश

‘भग्न प्रेमशाला’ पत्रकार तथा कथाकार खगेन्द्र गिरीको पहिलो कथासङ्ग्रह हो। यस सङ्ग्रहमा जम्मा नौ अाेटा कथा समावेश छन्। लेखकले समाजका यथार्थ घटना, मानिसका भावना, सम्बन्धका उतारचढाव, मनोवैज्ञानिक अवस्था र जीवनका विभिन्न पक्षलाई कथामार्फत प्रस्तुत गरेका छन्। कथाहरूको विषय फरक फरक भए पनि सबै कथाले कुनै न कुनै रूपमा मानिसको जीवन, प्रेम, पीडा, सङ्घर्ष र समाजको वास्तविकतालाई देखाउँछन्। त्यसैले यो कथासङ्ग्रह पढ्दा कथा मात्र पढेको जस्तो नभई जीवनका विभिन्न पक्षलाई नजिकबाट बुझेको अनुभव हुन्छ।

'भग्न प्रेमशाला' कथासङ्ग्रहकाे नामले नै यस पुस्तकको मुख्य भावलाई स्पष्ट पार्छ। यहाँ प्रेम छ तर त्यो सधैँ सफल र सुखद छैन। प्रेमसँगै विछोड, पीडा, असफलता, एक्लोपन र सङ्घर्ष पनि जोडिएका छन्। लेखकले प्रेमलाई केवल दुई व्यक्तिबिचको सम्बन्धका रूपमा मात्र नभई परिवार, समाज र जीवनसँग पनि जोडेर प्रस्तुत गरेका छन्।

यस कथासङ्ग्रहमा इतिहास, युद्ध, सामाजिक असमानता, महिलाको अवस्था, आधुनिक प्रविधि, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), रोबोटिक्स, मनोवैज्ञानिक द्वन्द्व र मृत्युजस्ता विषयलाई पनि समेटिएको छ। यसले लेखकको विषयगत विविधता र सिर्जनशीलतालाई देखाउँछ। कथाहरू पढ्दै जाँदा पाठकलाई धेरै ठाउँमा सोच्न बाध्य बनाउने अवस्था आउँछ। त्यसैले यो सङ्ग्रह मनोरञ्जनसँगै सोच्ने र सिक्ने अवसर दिने कृति पनि हो।

२. विषयवस्तु

यस कथासङ्ग्रहका सबै कथाहरू एकअर्काभन्दा फरक भए पनि ती सबैमा जीवनका यथार्थ पक्ष प्रस्तुत भएका छन्। लेखकले पात्रहरूको भित्री भावना, उनीहरूले भोगेका कठिन परिस्थिति र समाजका विभिन्न समस्या देखाउने प्रयास गरेका छन्।

'निर्मुक्त स्त्री' कथामा महिलाले समाजमा भोग्नुपरेका दुःख, असमानता र मानसिक पीडालाई प्रस्तुत गरिएको छ। कल्पनाको जीवन र उसको परिवारमार्फत महिलाको सङ्घर्ष देखाइएको छ। यस कथाले महिलालाई समाजले कसरी हेर्छ भन्ने कुरा बुझाउँछ।

'मखमल' कथामा हत्याको आरोपमा लामो समय जेल बसेको युवकको कथा छ। जेलबाट छुटेपछि पनि उसलाई बाहिरको संसार सुरक्षित लाग्दैन। यस कथाले मानिसको मनोविज्ञान, अन्याय र जीवनप्रतिको निराशालाई देखाउँछ।

'चिसो' कथा निकै प्रभावशाली लागेको छ। यसमा सहरमा बस्ने एक युवकको एक्लोपन, मानिसहरूबिच हराउँदै गएको माया, संवेदना र आत्मीयतालाई देखाइएको छ। कथामा लासघरमा काम गर्ने पात्र पनि छन्, जसका कारण कथा अझ गम्भीर र भावुक बनेको छ। यसले सहरमा मानिसहरू एकअर्कासँग नजिक भएर पनि भावनात्मक रूपमा टाढा भएको अवस्था देखाउँछ।

'किमा पराठा' कथामा युद्ध, राजनीति र मानिसको कहिल्यै नसकिने चाहनालाई प्रतीकात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ। पूर्वलडाकुको कथामार्फत युद्धले मानिसको सोच र जीवनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने देखाइएको छ। यस कथाले हिंसा र युद्धले अन्ततः कसैलाई पनि वास्तविक सुख नदिने सन्देश दिन्छ।

'खुकुरी' कथामा इतिहासका युद्ध, हत्या र लुकाइएका सत्यलाई प्रस्तुत गरिएको छ। इतिहासलाई फरक दृष्टिकोणबाट हेर्ने प्रयास गरिएको यस कथाले पाठकलाई धेरै कुरा सोच्न बाध्य बनाउँछ।

'हाप्सिलो' कथा प्रतीकात्मक शैलीमा लेखिएको छ। यसमा मानिसभित्र लुकेको क्रूरता र स्वार्थलाई फरक ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ। कथा अलि रहस्यमय भए पनि यसको सन्देश निकै गहिरो छ।

'हगनगौँडा' कथामा बाहिरबाट सफल र प्रतिष्ठित देखिने मानिस पनि भित्रबाट धेरै दुःखी हुन सक्छ भन्ने कुरा देखाइएको छ। धन, पद र प्रतिष्ठा भएर पनि मानिस सधैँ खुसी हुन सक्दैन भन्ने सन्देश यस कथाले दिन्छ।

यस सङ्ग्रहका अन्य कथाहरूमा पनि प्रेम, परिवार, समाज, इतिहास, युद्ध, प्रविधि र मानवीय सम्बन्धका विविध पक्षलाई समेटिएको छ। कथाहरूमा कतै एआई र रोबोटिक्सको विषय आएको छ भने कतै सामान्य मानिसका जीवनका दुःख र सङ्घर्षलाई प्रस्तुत गरिएको छ।

यस कथासङ्ग्रहको अर्को विशेष पक्ष मृत्युचिन्तन हो। धेरै कथामा मृत्यु, हत्या, आत्महत्या वा मृत्युसँग सम्बन्धित घटना आएका छन् तर लेखकले यसलाई डर लाग्ने विषयका रूपमा मात्र होइन, जीवनलाई अझ गहिरो रूपमा बुझ्ने माध्यमका रूपमा पनि प्रस्तुत गरेका छन्।

३. आलोचनात्मक विश्लेषण

मेरो विचारमा भग्न प्रेमशाला निकै राम्रो र फरक किसिमको कथासङ्ग्रह हो। लेखकले कथाहरूमा समाजका धेरै यथार्थ पक्षलाई समेटेका छन्। पात्रहरू स्वाभाविक लाग्छन् र उनीहरूको भावना पनि वास्तविक जस्तो महसुस हुन्छ। कथाहरू पढ्दा धेरै ठाउँमा आफू पनि ती पात्रसँगै रहेको जस्तो अनुभव हुन्छ।

यस पुस्तकको सबैभन्दा राम्रो पक्ष यसको चरित्रचित्रण हो। प्रत्येक पात्रको आफ्नै विशेषता छ। लेखकले उनीहरूको भावना, दुःख, डर र सङ्घर्षलाई राम्रोसँग प्रस्तुत गरेका छन्। त्यसैले कथाहरू जीवनसँग धेरै नजिक लाग्छन्।

भाषा पनि सरल र आकर्षक छ। धेरै ठाउँमा भाषा सहज रूपमा बगेको छ। संवादहरू स्वाभाविक छन् र कथाको गति राम्रो छ। प्रत्येक कथामा केही न केही नयाँ कुरा पाइन्छ। कतिपय कथाको अन्त्य अप्रत्याशित भएकाले पाठकलाई अन्तिमसम्म उत्सुक बनाइराख्छ।

यस कथासङ्ग्रहमा प्रेमलाई नयाँ ढङ्गले प्रस्तुत गरिएको छ। यहाँ प्रेमसँगै दुःख, विछोड, असफलता र जीवनका कठिनाइ पनि देखाइएको छ। त्यसैले पुस्तकको शीर्षक पनि निकै उपयुक्त लागेको छ।

लेखकले इतिहासदेखि आधुनिक समयसम्मका विषयलाई एउटै सङ्ग्रहमा समेट्न सफल भएका छन्। समाज, युद्ध, राजनीति, महिलाको अवस्था, प्रविधि, एआई, रोबोटिक्स, मनोविज्ञान र मृत्युजस्ता विषयलाई एउटै कृतिमा समेट्नु सजिलो काम होइन। यसका लागि लेखकमा अध्ययन र अनुभव दुवै देखिन्छ।

यस पुस्तकमा केही कमजोरी पनि छन्। केही कथाहरू अलि लामो भएकाले धैर्यका साथ पढ्नुपर्छ। केही ठाउँमा प्रयोग गरिएको प्रतीकात्मक शैली र रहस्य सामान्य पाठकलाई सुरुमा बुझ्न अलि गाह्रो हुन सक्छ। कतिपय कथाको सुरुवात अझ सरल बनाउन सकिएको भए राम्रो हुन्थ्यो। यद्यपि यी कमजोरीले पुस्तकको समग्र प्रभावलाई धेरै कम गरेका छैनन्।

४. निष्कर्ष र सिफारिस

अन्त्यमा भन्नुपर्दा भग्न प्रेमशाला समकालीन नेपाली कथासाहित्यको राम्रो र प्रभावशाली कथासङ्ग्रह हो। यसमा रहेका नौअाेटै कथाले जीवनका फरक फरक पक्षलाई प्रस्तुत गरेका छन्। प्रेम, पीडा, समाज, इतिहास, युद्ध, मनोविज्ञान, रहस्य, मृत्यु, आधुनिक प्रविधि र मानवीय सम्बन्धलाई लेखकले निकै राम्रोसँग जोडेका छन्।

यो पुस्तक पढ्दा मानिसलाई बाहिरबाट मात्र होइन, उसको भित्री भावना र सङ्घर्षलाई पनि बुझ्नुपर्छ भन्ने कुरा सिक्न पाइन्छ। कथाहरूले समाजका धेरै यथार्थ पक्षलाई देखाएका छन्। त्यसैले यो पुस्तक केवल कथा पढ्ने पुस्तक मात्र होइन, जीवनलाई बुझ्ने पुस्तक पनि हो।

मेरो विचारमा यो कथासङ्ग्रह विशेष गरी कथा पढ्न रुचाउने विद्यार्थी, युवा तथा साहित्यप्रेमी सबैका लागि उपयोगी छ। सुरुमा केही कथा अलि गाह्रो लागे पनि ध्यान दिएर पढ्दा तिनको सन्देश सजिलै बुझ्न सकिन्छ। यस पुस्तकले पाठकलाई मनोरञ्जन मात्र होइन, सोच्ने, अनुभव गर्ने र समाजलाई फरक दृष्टिले हेर्ने प्रेरणा पनि दिन्छ।

यस पुस्तकबाट मैले मानिसको जीवन सधैँ बाहिरबाट देखिएजस्तो मात्र हुँदैन भन्ने कुरा सिकेँ। प्रत्येक मानिसको जीवनमा कुनै न कुनै सङ्घर्ष, पीडा र आशा लुकेको हुन्छ। त्यसैले म 'भग्न प्रेमशाला' कथासङ्ग्रह सबैलाई एकपटक अवश्य पढ्न सिफारिस गर्छु। यो पुस्तकले नेपाली कथा साहित्यप्रति रुचि बढाउने र जीवनका धेरै यथार्थ पक्ष बुझ्न सहयोग गर्ने विश्वास मलाई लागेको छ।