Share:

'उत्सव' उपन्यास पढेपछि

१. विषय प्रवेश

‘उत्सव’ मदन पुरस्कार विजेता सामाजिक अभियन्ता तथा लेखिका राधा पौडेलद्वारा लिखित एक चेतनामूलक किशोर उपन्यास हो। यस उपन्यासमा नेपाली समाजमा लामो समयदेखि जकडिएर रहेको महिनावारीसम्बन्धी अन्धविश्वास, कुप्रथा र लैङ्गिक विभेदलाई मुख्य विषय बनाइएको छ। परम्परागत काल्पनिक कथाभन्दा फरक, यस उपन्यासले किशोर–किशोरीलाई सचेत बनाउँदै समाजमा सकारात्मक परिवर्तनका लागि आवाज उठाउन प्रेरित गरेको छ।

२. कथावस्तु

उपन्यासको कथावस्तु किशोरावस्थामा प्रवेश गर्दा बालबालिकामा आउने शारीरिक तथा मानसिक परिवर्तन र ती परिवर्तनप्रति समाजको दृष्टिकोणमा आधारित छ। विशेषगरी नेपाली समाजमा पहिलोपटक महिनावारी हुँदा किशोरीहरूले भोग्नुपर्ने एक्लोपन, डर, लाज, छुवाछुत तथा विभेदलाई कथामा मार्मिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

कथा अघि बढ्दै जाँदा पात्रहरूले महिनावारी कुनै पाप, रोग वा अछुत हुने अवस्था नभई प्राकृतिक र जैविक प्रक्रिया हो भन्ने कुरा बुझ्छन्। त्यसपछि उनीहरू समाजमा विद्यमान कुप्रथा र अन्धविश्वासका विरुद्ध सामूहिक रूपमा आवाज उठाउँदै सकारात्मक परिवर्तनका लागि अघि बढ्छन्।

३. पात्रहरू

उपन्यासका मुख्य पात्रहरू जिज्ञासु, चेतनशील र विद्रोही स्वभावका छन्। उनीहरू पुराना तथा रूढिवादी सोच भएका वयस्क पात्रहरूलाई प्रश्न गर्छन् र सही तथा वैज्ञानिक सोच अपनाउन प्रेरित गर्छन्। पात्रहरूको व्यवहार र सोचले किशोर–किशोरीमा आत्मविश्वास, प्रश्न गर्ने क्षमता र सामाजिक चेतनाको विकास गर्न सहयोग पुर्‍याउँछ।

४. भाषाशैली

उपन्यासको भाषाशैली सरल, मिठासपूर्ण, सहज र प्रवाहपूर्ण छ। किशोर–किशोरीले सजिलै बुझ्न सक्ने सरल शब्द तथा छोटा वाक्यहरूको प्रयोग गरिएकाले उपन्यास रोचक, प्रभावकारी र बोधगम्य बनेको छ।

५. निष्कर्ष

समग्रमा, ‘उत्सव’ केवल एउटा कथा नभई समाज परिवर्तनको सशक्त माध्यम हो। यसले महिनावारीसम्बन्धी अन्धविश्वास, कुप्रथा र विभेदलाई हटाई वैज्ञानिक तथा सकारात्मक सोचको विकास गर्न प्रेरणा दिन्छ। समतामूलक र चेतनशील समाज निर्माणका लागि उपयोगी भएकाले ‘उत्सव’ सबैले पढ्नुपर्ने एक उत्कृष्ट चेतनामूलक कृति हो।

‘उत्सव’ मदन पुरस्कार विजेता सामाजिक अभियन्ता तथा लेखिका राधा पौडेलद्वारा लिखित एक चेतनामूलक किशोर उपन्यास हो। यस उपन्यासमा नेपाली समाजमा लामो समयदेखि जकडिएर रहेको महिनावारीसम्बन्धी अन्धविश्वास, कुप्रथा र लैङ्गिक विभेदलाई मुख्य विषय बनाइएको छ। परम्परागत काल्पनिक कथाभन्दा फरक, यस उपन्यासले किशोर–किशोरीलाई सचेत बनाउँदै समाजमा सकारात्मक परिवर्तनका लागि आवाज उठाउन प्रेरित गरेको छ।

-ऐश्वर्या राज्यलक्ष्मी खड्का