Share:

'भग्न प्रेमशाला' पुस्तकानुभूति

परिचय र विषय प्रवेश

'भग्न प्रेमशाला' नेपाली पत्रकारितामा स्थापित पत्रकार तथा समकालीन नेपाली साहित्यका प्रखर कथाकार खगेन्द्र गिरीद्वारा लिखित नवीनतम् कथासङ्ग्रह हो । नेपाली आख्यान बजारमा वेलावेला विभिन्न प्रयोगहरू भइरहन्छन् तर इन्दिगो इङ्कले बजारमा ल्याएको यस कृतिको आगमनले कथा लेखनको क्षेत्रमा एउटा फरक, नयाँ र गम्भीर बहसको सुरुवात गरेको छ। पुस्तकको नाम 'भग्न प्रेमशाला' अर्थात् 'भत्किएको प्रेमको घर' सुन्दा सुरुमा पाठकलाई लाग्न सक्छ कि यो कुनै किशोर किशोरीको सस्तो रोमान्टिक प्रेम कथा वा रोइलो मात्र हो तर वास्तवमा यो किताब त्यस्तो परम्परागत वा सतही प्रेममा आधारित छैन । यसले त हाम्रो समाजमा वर्षाैँदेखि चल्दै आएका पुराना सम्बन्धहरू कसरी भत्किरहेका छन्, आधुनिकताले मान्छेलाई कसरी एक्लो बनाउँदै छ र मानव मनभित्र कस्ता कस्ता गुप्त पीडा, कुण्ठा र रहरहरू लुकेका हुन्छन् भन्ने कुरालाई कथाको माध्यमबाट निकै गहिरो गरी देखाइएको छ। पत्रकारिताको लामो र जीवन्त अनुभव बोकेका लेखकले समाजका साना-साना घटना र मानवीय संवेदनालाई निकै नजिकबाट नियालेर यस कृतिको रूपमा प्रस्तुत गर्नुभएको छ।

विषयवस्तु र विश्लेषण

यस कथासङ्ग्रहभित्र जम्मा ९ वटा कथाहरू समावेश गरिएका छन् । ती हुन्: 'निर्मुक्त स्त्री', 'मखमली', 'अदृश्य; अतः निहत्या', 'किमा पराठा', 'चिसो', 'स्माइल प्लिज', 'खुकुरी', 'हाप्सिलो', र 'हगनगौँडा' । यी प्रत्येक कथाहरू आफैँमा फरक स्वाद र परिवेशका छन्, जसले हाम्रो नेपाली समाजको भूतकाल, वर्तमान समय र सम्भावित भविष्यको वास्तविक चित्रलाई बडो सुन्दर र मार्मिक तरिकाले प्रस्तुत गरेका छन्।

सङ्ग्रहको एउटा बलियो पाटो विगतको जनयुद्ध र त्यसले सर्वसाधारण नेपालीको मनमा छोडेको गहिरो मानसिक खतको चित्रण हो । देशमा युद्ध सकिएर शान्ति सम्झौता भएको वर्षौँ भइसक्यो, तर युद्धको चपेटामा परेका पात्रहरूको मनभित्रको डर, त्रास र छटपटी अझै कसरी बाँकी नै छ भन्ने यथार्थलाई केही कथाहरूले प्रस्ट पारेका छन्। राजनीतिक परिवर्तनले देशको व्यवस्था त बदल्न खोज्यो तर यसले मान्छेको व्यक्तिगत जीवन, पारिवारिक सुख र आपसी सम्बन्धहरूमा कस्तो ठूलो दरार ल्यायो भन्ने कुरालाई लेखकले कुनै राजनीतिक नाराका रूपमा नभई मान्छेको आँसु र भावनासँग जोडेर प्रस्तुत गर्नुभएको छ।

यस पुस्तकको अर्को सबैभन्दा बलियो र प्रशंसनीय पाटो भनेको आजको आधुनिक सहरी जीवनको एक्लोपन र कृत्रिमता हो । 'स्माइल प्लिज' जस्ता कथाले आजको आधुनिक समाजमा महिलाहरूले बाहिरी संसार, फेसबुक वा इन्स्टाग्रामका अगाडि हाँसेर 'म कति खुसी छु' भनी देखाउनुपर्ने बाध्यकारी अभिनय र उनीहरूको कोठाभित्रको भित्री रोदनलाई छ्याङ्ग पारेको छ। काठमाडौँ जस्तो व्यस्त सहरमा बस्ने मध्यमवर्गीय परिवारको खोक्रोपन, पैसा कमाउने दौडमा श्रीमान श्रीमतीबिच बढ्दै गएको दूरी र एउटै ओछ्यानमा सुत्दा पनि मानिसहरू कसरी एकअर्काका लागि अपरिचित बन्दै गइरहेका छन् भन्ने भयानक यथार्थलाई यसमा निकै घतलाग्दो गरी देखाइएको छ।

त्यस्तै, लेखकले समाजमा चल्दै आएको लैङ्गिक असमानता र पुरुषप्रधान सोचको विरुद्धमा पनि आफ्ना कथाहरू उभ्याउनुभएको छ। उनका महिला पात्रहरू अन्याय सहेर, रोएर मात्र बस्ने खालका कमजोर छैनन्; बरु आफ्नो स्वतन्त्रता, आत्मसम्मान र अधिकारका लागि परम्परागत साङ्लो तोडेर आवाज उठाउने खालका छन् । यसबाहेक, आजको आधुनिक प्रविधि र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको अत्यधिक प्रयोगले मान्छेलाई कसरी मेसिन बनाउँदैछ र भविष्यमा यसले मानव सम्बन्धमा कस्तो चिसोपन ल्याउन सक्छ भन्ने एकदमै नयाँ र नेपाली साहित्यका लागि दुर्लभ विषयलाई पनि लेखकले कथामा समेट्नुभएको छ।

वरिष्ठ लेखक नयनराज पाण्डेले यस किताबका कथालाई 'जाडोका कथा' भन्नुभएको छ। यसको अर्थ यी कथाका पात्रहरू अलि दुःखी, एक्ला, उदास र जीवनसँग सङ्घर्ष गरिरहेका देखिन्छन् तर, लेखकको भाषाशैली एकदमै सरल, सहजै बुझिने र मन छुने खालको छ, जसले गर्दा पाठक कथाको बहावमा सजिलै बग्न सक्छन् । कथा पढ्दै जाँदा सुरुमा सबै कुरा सामान्य लागे पनि अन्त्यमा पुग्दा पाठकले सोच्दै नसोचेको अप्रत्याशित मोड आउँछ, जसले पाठकलाई अचम्ममा पार्छ र निकै बेरसम्म सोच्न बाध्य बनाउँछ।

निष्कर्ष र सिफारिस

समग्रमा भन्नुपर्दा, खगेन्द्र गिरीको 'भग्न प्रेमशाला' सतही र सस्तो कुरामा मात्र अल्झिने किताब होइन। यसले मान्छेको मनको सबैभन्दा गहिरो कुना र हाम्रो सामाजिक यथार्थलाई बडो इमानदारिताका साथ बाहिर ल्याएको छ। लामो समय पत्रकारिता गर्दा समाजमा देखिएका विसङ्गतिहरूलाई लेखकले कलात्मक रूपमा कथाको मालामा उनेका छन्। कतिपय ठाउँमा कथाहरूका दृश्यहरू यति चाँडो बदलिन्छन् कि पाठकलाई पात्रको भावना बुझ्न अलि हतार जस्तो महसुस हुन सक्छ र केही ठाउँमा धेरै कुराहरू एकैचोटि कोचाकोच गरेर भन्न खोजिएको जस्तो लाग्छ। यति ससाना कमजोरीका बावजुद पनि किताबको वैचारिक दृष्टिकोण र कलात्मक पक्ष एकदमै बलियो छ। वर्तमान समयमा बजारमा उपन्यासहरूको भिड भइरहेका वेला, यो किताबले छोटा कथाहरूको महत्त्व, ओज र सुन्दरतालाई नेपाली साहित्यमा फेरि एकपटक ब्युँझाउने र स्थापित गर्ने सफल काम गरेको

यो किताब ती सम्पूर्ण आम पाठकहरूका लागि विशेष सिफारिस गरिन्छ जो सस्तो मनोरञ्जन र परम्परागत धारभन्दा माथि उठेर, मानव मनका अनेकौँ गुप्त भावना, यौनिकता र नेपाली समाजको वास्तविक रूप बुझाउने गम्भीर खालका कथा पढ्न रुचाउँछन्। साथै, नयाँ पुस्ताका उदीयमान लेखकहरूका लागि पनि आजको आधुनिक युगमा कथा कसरी लेख्ने, स्वैरकल्पनाको प्रयोग कसरी गर्ने र सरल तरिकाले उत्कृष्ट भाषा कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने सिक्नका निम्ति यो किताब एउटा उपयोगी सामग्री र सन्दर्भ ग्रन्थ बन्न सक्छ।